حاج ملا هادي السبزواري
493
شرح مثنوى
( ( 3792 ) ) غيرتى دارد ملك بر نام او * كه نپرد مرغ هم بر بام او ن 1227 19 - ك 408 9 بر نام او : چه مظهر اسم الله است . مرغ هم : مرغ وهم . ( ( 3793 ) ) واى آن دل كش چنين سودا فتاد * هيچ كس را اين چنين سودا مباد ن 1227 20 - ك 408 10 سودا فتاد : چه عشق عشاقش ، با شير اندر آمد و با جان بدر شود . و گسيختن علاقهء نفس به تن ، صعوبت شديدى دارد . ( ( 3804 ) ) هر صباحى يك گره را راتبه * تا نماند امتى زو خايبه ن 1228 15 - ك 408 17 راتبه : وظيفه . خايبه : نااميد . روز ديگر بهر ابناء السبيل روز ديگر مر مكاتب را كفيل ن ندارد - ك 408 20 ابناء السبيل : جمع ابن السبيل . و او كسى است كه در سفر بىچيز شود ، و در وطن چيز دار باشد . مكاتب : به ضم ميم و فتح تاء مثناة فوق ، از اقسام عبيد است - مثل مدبَّر و قِنّ و ام ولد ، كه در فقه مذكور است . و در بسيارى از نسخ ، اين بيت نيست . و بنا بر بودنش ، مكاتب آن است كه مولى به عبد بگويد كه قيمتت را كسب كن و بده و آزاد باش . و آن دو قسم است مكاتب مشروط - و او آن است كه به او بگويند كه تا دينارى از قيمتت باقى باشد ، آزاد نيستى - و مكاتب مطلق - و او آن است كه بگويند كه هر قدر بدهى به حسب آن آزادى . و مكاتب را از سهام ثمانيهء زكات توان داد . چنان كه در قرآن فرمود * ( « وَاَلَّذِينَ يَبْتَغُونَ اَلْكِتابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ فَكاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْراً وَآتُوهُمْ مِنْ مالِ الله اَلَّذِي آتاكُمْ » 24 : 33 ( 1 ) . ( ( 3811 ) ) مَن صَمَت مِنكُم نَجا بد ياسه اش * خامشان را بود كيسه و كاسه اش ن 1228 22 - ك 408 22 من صمت : كسى كه ساكت باشد از فقرا ، ناجى است . ياسه : به ياء مثناة تحت ، رسم و عادت .
--> ( 1 ) - قرآن كريم ، سورهء نور ، آيهء 33 . .